kinhthanh

TRANG CHỦ li-category Ý kiến li-category Catholic: Công Giáo hay Thiên Chúa Giáo?


Vấn đề hai danh từ Công Giáo và Thiên Chúa Giáo đã được chúng tôi và một số nhà nghiên cứu trình bày nhiều lần, nhưng hiện nay vẫn còn được tranh luận hàng ngày trên các diễn đàn. Đa số không cần biết nguồn gốc lịch sử hay ý nghĩa của hai danh từ này, họ cứ nói theo cảm tính (feeling) hay ác ý của mình. Vì thế, chúng tôi xin tóm lược lại vấn đề này một lần nữa.


Các nhà ngữ học khám phá ra cứ 7 chữ Việt có 5 chữ phát xuất từ tiếng Trung Hoa, đa số được phiên âm dưới dạng Hán – Việt, một số được dịch nghĩa. Các tên riêng cũng thường được phiên âm hay dịch nghĩa như thế, chẳng hạn như Islam được dịch là Hồi Giáo, Evangelical được dịch là Tin Lành, Buddha được phiên âm là Phật-đà, Rousseau là Lư-thoa, Platon là Bá-lạp-đồ, Washington là Hoa Thịnh Đốn, Paris là Ba-lê, v.v.

 

I.- Tại sao gọi là “Thiên Chúa Giáo” hay “đạo Thiên Chúa”.

Lục soát trong các cuốn tự điển cũng như niên giám bằng ngoại ngữ trên thế giới hiện nay chúng ta không thấy có tôn giáo nào có tên là “Thiên Chúa Giáo” hay “đạo Thiên Chúa”, ngoại trừ ở Trung Hoa. Những người theo đạo Chúa Jesus Christ được gọi là Chrétien (Pháp), Christian (Anh) hay Ki-tô hữu (Việt Nam). Những danh từ này phát xuất từ tiếng Hy Lạp là Christos hay Khristos và tiếng Latin là Christus. Chữ Jesus được người Tàu phiên âm là Jiào và đọc là Yesu, còn người Việt phiên âm và đọc là Giêsu. Chữ Christ lúc đầu được người Việt phiên âm là Khirititô rồi Kirixitô và nay là Kitô. Chữ Christ nếu dịch thì có nghĩa là Đứng Cứu Thế. Như vậy Chúa Jesus Christ được phiên âm là Chúa Giêsu Kitô.


Như đã nói trên, tên Chúa Jesus khi phiên âm ra tiếng Tàu là Jiào và được đọc là Yesu, nhưng trong các dụ cấm đạo viết bằng chữ Hán, khi phiên âm Hán Nôm lại đọc là 
Da-tô hay Gia-tô. Người Việt theo đạo Chúa Jesus không bao giờ chấp nhận lối phiên âm này. Sách “Chân Đạo Yếu Lí” (1882) của Giám Mục Paul – François Puginier coi sóc địa phận Tây Đàng Ngoài đã viết: “Bằng tiếng Da Tô kẻ ghét đạo quen dùng, thật là tiếng vô nghĩa trong nước Annam...” (tr. 124 – 125). Dĩ nhiên, không thể dùng chữ Da-tô hay Gia-tô để phiêm âm chữ Catholic như một số người đã tưởng hay cố ý gán ghép với ác ý.


Ngày nay đạo của Chúa Jesus Christ được tiếng Anh gọi là
Christianity, thường được Giáo Hội Công Giáo VN phiên âm là Kitô giáo, một số giáo phái Tin Lành VN phiên âm là Cơ-đốc giáo (Jidu jiao). Các danh từ này bao gồm tất cả các giáo phái theo đạo Chúa Jesus Christ như Tin Lành, Anh Giáo, Chính Thống, Công Giáo La Mã v.v.


Người Việt hay gọi đạo do Chúa Jesus Christ lập là “
Thiên Chúa Giáo” hay “đạo Thiên Chúa”. Chữ này cũng phát xuất từ Trung Hoa. Vào khoảng thế kỷ XVI, các nhà truyền giáo Tây phương đến truyền giáo tại Trung Hoa đã nghĩ đến phải chọn một danh xưng phù hợp với văn hoá Trung Hoa. Họ thấy trong cổ văn Trung Hoa có câu: “Chí cao mạc nhược Thiên, chí tôn mạc nhược Chủ”, có nghĩa là “Cao nhất không gì bằng Trời, đáng kính trọng nhất không gì bằng Chủ”. Họ thấy hai chữ Thiên và Chủ của người Trung Hoa được ghép lại rất phù hợp với “Đức Chúa Trời” (Deus, Dieu, God) trong Kinh Tin Kính nên quyết định dùng chữ Thiên Chủ để chỉ đạo của Chúa Jesus Christ, với ý nghĩa Chúa Jesus là “Thiên địa chân chủ” tức “Chủ thật của trời đất”.


Tuy nhiên, Thiên Chủ giáo (Tianzhu jiao) khi truyền qua Việt Nam vào thế kỷ XVI và XVII được gọi là 
Thiên Chúa Giáo, vì lúc đó đang giai đoạn Chúa Trịnh - Chúa Nguyễn nằm quyền, vua chỉ có hư vị. Trong chữ Hán, chữ Chủ và chữ Chúa viết gióng nhau và có cùng một nghĩa.


Các giáo sĩ Tây phương đã đến truyền giáo tại Trung Hoa trước Việt Nam nên khi qua Việt Nam, họ đem kinh sách đã được dịch ra tiếng Trung Hoa qua Việt Nam vì biết người Việt cũng dùng chữ Hán.

 

II.- Tại sao gọi “Giáo Hội Công Giáo”?

Ngay từ đầu danh từ Giáo Hội Công Giáo đã được ghi trong Kinh Tin Kính (kinh tuyên xưng đức tin) do các môn đệ Chúa Jesus đặt, có tên bằng tiếng Latin là Symbolum Apostolicum (Symbol hay Creed of the Apostles), tức Kinh Tin Kính của Các Tông Đồ. Ở đoạn tuyên xứng thứ 8 của kinh này ghi tôi tin Hội Thánh Công Giáo (Sanctam Ecclesiam Catholicam). Kinh Tin Kính này được đọc khi chịu phép Rửa Tội. Kinh Tin Kính của Đại Công Đồng (Great Council) họp tại Nicaea từ ngày 20.5.325 được đọc trong các Thánh Lễ hàng ngày của Giáo Hội Công Giáo cũng dùng chữ “Ecclesiam Catholicam”. Hiện nay, danh từ Giáo Hội Công Giáo được ghi ở điều 11 của Bộ Giáo Luật.

 

1.- Dịch hai chữ “Ecclesia Catholica” ra tiếng Trung Hoa

Khi dịch Kinh Tin Kính ra tiếng Trung Hoa, các giáo sĩ ở Trung Hoa không gặp khó khăn khi dịch chữ CATHOLICA vì có ngay chữ tương đương là chữ CÔNG, nhưng gặp khó khăn khi dịch chữ ECCLESIA.

 

a) Dịch chữ Catholica

Chữ “Catholica” phát xuất từ tiếng Hy Lạp là Katholicos, có nghĩa là phổ quát, chung cho mọi người. Các giáo sĩ ở Trung Hoa đã tìm thấy trong chữ Hán có chữ CÔNG có nghĩa là chung cho mọi người nên họ chọn ngay chữ này.


Mở quyển Hán-Việt Tự Điển của Đào Duy Anh, tìm chữ Công, chúng ta thấy chữ này được giải nghĩa là “VIỆC CHUNG”, “MỌI NGƯỜI”, rất sát với chữ Katholicos gốc Hy Lạp. Các tự điển Hán Việt khác cũng giải nghĩa CÔNG là CHUNG. Dĩ nhiên, cũng như những chữ khác, chữ CÔNG còn có nhiều nghĩa khác như công là việc quan, công là bố chồng, công là con đực, v.v. (xem Hán Việt Tự Điển của Thiều Chửu). Các chữ này trong chữ Hán đều viết gióng nhau, nhưng ý nghĩa của mỗi trường hợp khác nhau.

 

b) Dịch chữ Ecclesia

Trong tiếng Latin, chữ Ecclesia viết hoa có nghĩa là một cộng đoàn tín hữu, còn chữ ecclesia viết thường có nghĩa là thánh đường, nhà thờ. Chữ Eglise trong tiếng Pháp và chữ Church trong tiếng Anh khi viết hoa hay viết thường cũng có nghĩa như vậy. Chính Chúa Jesus Christ đã thành lập giáo hội khi ngài nói với thánh Peter: “Con là Peter, nghĩa là tảng đá, trên tảng đá này, Thầy sẽ xây Giáo Hội của Thầy, và quyền lực tử thần sẽ không thắng nổi.” (Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam.) (Mát (16,18).


Nhưng
Khổng Giáo, Lão Giáo và Phật Giáo không có giáo hội nên khi đến Trung Hoa, các giáo sĩ không tìm thấy có chữ nào tương đương với chữ Ecclesia để dịch. Vì chưa tìm được chữ tương đương với chữ Ecclesia nên trong bản dịch kinh Tin Kính lúc đầu các giáo sĩ ở Trung Hoa đã để nguyên chữ Ecclesia. Người ta tìm thấy trong cuốn Bổn Ba Ngôi (AMEP, số V.110) nơi trang 115 có Kinh Tin Kính. Trong kinh này, ở đoạn có hai chữ  “Ecclesia Catholica” đã được phiên âm Hán Việt như sau: “Thần tín hữu thánh nhi CÔNG Ighêregia”, nghĩa là “Tôi tin có một giáo hội thánh thiện mà là Công Giáo”. Chữ Ighêregia là phiên âm từ chữ Igreja của tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là Giáo Hội hay nhà thờ như các chữ Ecclesia (Latin), Eglise (Pháp) hay Church (Anh).

 

2.- Dịch hai chữ “Ecclesia Catholica” ra tiếng Việt

Lúc đầu, các nhà truyền giáo ở Việt Nam cũng không biết phải dịch chữ “Sancta Ecclesia Catholica” ra tiếng Việt như thế nào cho gọn gàng, nên trong Kinh Tin Kính tiếng Việt lúc đầu đã được dịch là “Tôi tin có Sancta Ighêleja catholica”, sau đó lại được dịch ra là “Tôi Tin có Hội Thánh hằng có ở khắp thế này”. Chữ “hằng có ở khắp thế này” cũng lột được ý nghĩa của chữ Catholica, có nghĩa là phổ quát, chung cho mọi người, nhưng không gọn gàng lắm.


Khi các giáo sĩ ở Trung Hoa dịch chữ Eccclesia là Giáo Hội và chữ Catholica là Công, các nhà truyền giáo và giáo sĩ Việt Nam cũng đã dựa theo đó dịch chữ 
Catholicism là đạo Công Giáo, Catholic là người Công Giáo, Roman Catholic Church là Giáo Hội Công Giáo La Mã.


Nếu Buddism được dịch là Phật giáo, Evangelical là Tin Lành, Islam là Hồi giáo (trong tiếng A-rập, chữ Islam có nghĩa là nhẫn nhục, từ bỏ hết sự đời hay là hiến mình cho Thượng Đế)..., thì việc dịch chữ
Catholicism đạo Công giáo phải được coi là bình thường.


Đọc các danh từ Phật giáo được phiên âm hay dịch từ tiếng Pali-Sanskrit, Tạng văn qua chữ Hán rồi từ chữ Hán qua chữ Việt, chúng ta thấy phức tạp hơn nhiều. Một vài thí dụ cụ thể:


Chữ 
Công Án (gòng-àn. kòan): Trong chữ Hán, chữ Công này viết hoàn toàn giống chữ Công trong Công Giáo, và theo nguyên nghĩa, Công Án có nghĩa là một án công khai, quyết định phải trái trong quan phủ. Nhưng trong các Thiền tông của Phật giáo, thuật ngữ này chỉ một phương pháp tu tập thiền định đặc biệt (Tự Điển Phật Học, Chân Nguyên và Nguyễn Tường Bách, Huế 1999). Có ai nói chữ Công Án trong Phật Giáo là bản án của nhà nước đâu?


Một thí dụ khác: Chữ Cư Sĩ được lấy từ tiếng Sanskrit là grhapati và tiếng Pali là gahapati, phiên âm ra chữ Hán là kulapati, đã từng được phiên âm Hán Việt là Ca-la-việt (Tự Điển Phật Học, sđd), nhưng nay những người theo Phật giáo thường gọi kulapati là Cư Sĩ, chẳng ai có quyền bắt họ phải gọi kulapati là Ca-la-việt, không được gọi là Cư Sĩ.


Ngày nay, Giáo Hội Công Giáo Trung Hoa vẫn gọi đạo Công Giáo là 
Thiên Chủ Giáo (Tianzhu jiao) và các tự điển Anh – Hoa hay Pháp – Hoa vẫn dịch chữ Catholic Church (tiếng Anh) hay Église Catholique (tiếng Pháp) ra tiếng Hoa là Thiên Chủ Giáo. Nhiều người Việt cũng gọi đạo Công Giáo là Thiên Chúa Giáo, nhưng đó không phải là danh xưng chính thức.

 

Ngày 14.2.2013

Lữ Giang

doi-dieu-ve-ban-dich-kinh-thanh-nhom-gio-kinh-phung-vu-dang-thuc-hien
Đôi điều về bản dịch Kinh thánh nhóm giờ Kinh Phụng vụ đang thực hiện

Cộng đồng người Công Giáo Việt Nam đã khá quen với những phần khác nhau trong bản dịch Kinh Thánh do Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ (NPD/CGKPV) thực hiện.

dich-lai-lam-gi-pascal-nguyen-ngoc-tinh-ofm
Dịch lại làm gì ? Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh ofm

Có người quan tâm đến Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ (NPD/CGKPV) nên đặt câu hỏi : Sách Các Giờ Kinh Phụng Vụ đã dịch xong, toàn bộ Kinh Thánh cũng vậy, nay anh chị em làm gì ?

song-gio-truyen-thong
Sóng gió truyền thông

Đức Bênêđictô XVI từng điêu đứng vì bài diễn văn tại Regensburg, làm dậy sóng trong ngành truyền thông toàn cầu. Đức Phanxicô hiện nay cũng phải đối diện với nhiều lời chỉ trích sau khi ngài trả lời phỏng vấn báo La Civiltà Cattolica. Điều đáng nói ở đây là những sóng gió không đến từ chính nội dung bài phỏng vấn cho bằng từ cách hành xử của giới truyền thông.

phan-khoi-dich-kinh-thanh-tin-lanh-nhu-the-nao
PHAN KHÔI DỊCH KINH THÁNH TIN LÀNH NHƯ THẾ NÀO?

Kính gửi quý độc giả bài viết sau đây để thêm thông tin và có thể trao đổi.

bang-chung-thanh-linh-la
Bằng chứng Thánh Linh là "Thiên Chúa Ngôi Ba"

Kính chuyển đến quý độc giả bài viết của tác giả Đaminh Phan Văn Phước để suy nghĩ và trao đổi.

Quý độc giả có thể gửi thư cho người quản trị website, đóng góp ý kiến, đưa ra những yêu cầu, thắc mắc...

Quý độc giả có thể email trực tiếp tới kinhthanhvn@gmail.com.



Xin cảm ơn!.

Hỗ trợ & Cung Cấp Website Wsup3

Copyright © 2016 KINHTHANHVN.NET.